Existentiële psychotherapie

Psychotherapie is een wetenschap en een kunst die in essentie het menselijke zijn in heel zijn rijkdom en  complexiteit aangaat. Psychotherapie is een ontmoeting, een existentiële betrokkenheid. Psychotherapie is het gezamenlijk afleggen van een weg met als bestemming: het wegnemen van de belemmeringen. Het wegnemen van de belemmeringen is een bevrijding tot een kunnen bestaan. Dit is juist een unieke menselijke eigenschap: steeds de mogelijkheid hebben om te kunnen bestaan, om zijn Zijn te ontsluieren.

De mens dient zichzelf steeds opnieuw te ontdekken.  Er is een filosoof die er zijn levenswerk van maakte om deze unieke menselijke eigenschap te denken: Martin Heidegger. Hij bestudeerde het Zijn, de menselijke aanwezigheid, in het Duits Dasein genoemd. Doorheen de jaren van filosofisch onderzoek verloor de term ‘daar zijn’ of Dasein zijn triviale betekenis en werd het synoniem voor het menselijk bestaan in zijn veelvoud van aspecten. Heidegger’s levenswerk, de analyse van het bestaan, de analyse van de existentie, resulteerde in zijn boek en meesterwerk: “Zijn en tijd”.

De existentiële analyse werd in de jaren 40 ontworpen door een vriend van Freud, Ludwig Binswanger. Hij was psychiater en wenste een psychiatrie die zowel wetenschappelijk als menselijk is. Deze nieuwe benadering vond zijn oorsprong in drie bronnen: de psychoanalyse van Freud, de fenomenologie van Husserl en de analyse van Dasein door Heidegger.

Voor de existentieel analist is het belangrijk te weten hoe de patiënt in de wereld staat, de wijze waarop de patiënt aanwezig is in de wereld. De existentieel analist is daarom geïnteresseerd in de beleving van de patiënt. De therapeut gaat na welke de mogelijkheden zijn die de patiënt heeft om aanwezig te zijn, waar zijn aanwezigheid geschonden is en welke veranderingen hierin kunnen worden bewerkstelligd. Ieder lijden verandert de wijze waarop men aanwezig is in de wereld.

De therapeut is in zijn analyse gevoelig voor eigenschapen die van fundamenteel belang zijn: ruimtelijkheid, tijdelijkheid, lichamelijkheid, het zijn in de gemeenschap, stemming, geschiedenis, zijn-voor-de-dood en de ontwikkeling van waarden.  De existentieel analist vertrekt zoveel als hij kan van wat hij waarneemt. Hij tracht zijn vooroordelen opzij te zetten, om zo veel mogelijk tot de essentie te kunnen komen van wie de patiënt is. In filosofische termen noemen we  dit “epoché” of fenomenologische reductie.

Existentiële analyse is een verbale psychotherapie. De betekenis onder de woorden is daarbij van groot belang en ze kijkt ook steeds naar de beleefde ervaring die het woord aanduid. Dit laat de analist toe om een eventueel gebrek te ontdekken tussen de dimensie  van  de gegevenheden van het bestaan en de dimensie van de keuzen bij de patiënt.

De existentieel analist kijkt steeds naar de fenomenen zoals ze zich aandienen in hun immanente en impliciete vorm: zonder een oordeel te vellen kijkt de analist in eerste instantie naar dat wat de patiënt beleeft.

Existentiële psychotherapie is een therapie van het lange type (3jaar), verbaal en atmosferisch.

Tellenbach schrijft: “In bijna iedere ervaring van onze zintuigen bevindt zich iets dat zich niet uitdruk. Dit overstijgt het reële feit. We kunnen het waarnemen en voelen. We noemen het: atmosferisch.” (Tellenbach, Goût et atmosphére, p.40). Deze antropologische, fenomenologische benadering van het atmosferische vormt onze specificiteit. Het atmosferische is onze beschermende laag van het Zijn, van het zelfvertrouwen en de persoonlijke ontwikkeling. Het voorbegrijpen van de atmosfeer stelt ons in staat om de ander te ontmoeten.  “Iedere persoon moet zich kunnen terugtrekken in het atmosferische, in een beschermende laag, om ongewenste of vernietigende inmenging van de omgeving te vermijden.” (Tellenbach, Goût et atmosphére, p.49).

Existentiële analyse is een psychotherapie die zijn fundament vindt in de filosofie. Ze bekijkt ieder lijden als een gebrek aan vrijheid, een onmacht in het bestaan. “Er zijn mensen die de kans hebben het atmosferische te versterken en anderen die het verstoren of zelfs vernietigen (Tellenbach, Goût et atmosphére, p.50).”. Daarom werkt de existentieel analist na een opleiding in de psychologie en filosofie ook aan zijn eigen aanwezigheid in de wereld.

Ons therapeutisch middel is het woord, of beter de ontwikkeling van het woord: de verhouding tussen woord en de aanwezigheid. Het is daarom belangrijk dat de patiënt zijn woorden kan bewonen met heel zijn bestaan. Het  juiste woord komt voort uit een dialoog, die op zijn beurt voortkomt uit een stilzwijgend vragen. Aldus wordt ook het voelen binnengebracht in de ervaring tussen subjecten.

De existentiële analyse is geschrikt voor iedereen die een analyse wil beginnen en zich wil bevrijden van iets dat hij of zij misschien nog niet heeft kunnen identificeren, zodat men zich terug kan ontwikkelen in de wereld. Wanneer het bestaan een impasse is geworden biedt psychotherapie opnieuw een uitweg. Men kan de wereld terug ontvangen en transformeren zelf indien dit aanvankelijk ondenkbaar lijkt.

De existentiële analyse maakt het ontmoeten, het samen zijn, opnieuw mogelijk. Zij nodigt de mens uit om aanwezig te kunnen zijn in elk van zijn fundamentele menselijke dimensies.

 

Dr. Ado Huygens, psycholoog-psychotherapeut

Voorzitter Belgische school voor existentiële analyse

Voorzitter Société Belge d’Hypnose de la langue française

Vertaling : Ief Nicasi

 

 

De mogelijkheden van de psychotherapie berusten niet in één of ander geheim of mysterie. In tegendeel, ze berusten op de fundamentele menselijke eigenschappen zoals zijn aanwezigheid in de wereld, het zijn met de ander en het er zijn voor de ander.

Dr. Ludwig Binswanger

 

Het bewustzijn roept ons niet luidop. Het spreek ons aan in een vreemde stilte. Het bewustzijn dient zich niet aan onder de vorm van ‘men zegt dat…’ . Het bewustzijn leeft in stilte, bewaakt door de mogelijkheid om zijn bestaan te ontplooien.

Martin Heidegger